Cabaret

Verdienen alle 'schoften' mededogen?

Door Katrien Brys

“Verdienen alle ‘schoften’ mededogen? Dat is de vraag”

Op de promo-affiche van Kommil Foos laatste voorstelling Schoft sluit Mich Walschaerts zijn broer Raf liefdevol in de armen. In een voorstelling die de mens in al zijn schone en ook bijzonder lelijke kanten ontleedt, is dat een bijzondere conclusie: misschien heeft de mensheid, nu meer dan ooit tevoren, vooral mededogen nodig.

Het tijdstip waarop interviews afgenomen worden, is zelden relevant, maar dit is een uitzondering. We schrijven woensdagochtend 9 november wanneer ik Raf en Mich Walschaerts ontmoet in Rafs thuisbasis Sleidinge. Donald John Trump is amper een paar uur eerder uitgeroepen tot de nieuwe president van de Verenigde Staten. En laat dat nu net wondermooi aansluiten bij zowel de titel als de inhoud van ‘Schoft’.

Heren, zijn de schoften nu echt aan het winnen of rest de wereld nog een beetje fatsoen?

Mich Walschaerts: Vanuit Europa gezien, lijkt het vooral op het eerste. En toch viel ik deze ochtend wel een beetje van mijn stoel. Ik er niet echt rekening mee gehouden dat dit tot de mogelijkheden behoorde.

Raf Walschaerts: Tezelfdertijd denk ik: hebben we niet allemaal vooral onze kop in het zand gestoken? Waren de signalen dat de helft van de Amerikanen op Trump wilden stemmen niet al een tijdlang duidelijk?

Schoft is nu niet direct een voorstelling over Trump, al is de actualiteit er wel meer dan ooit ingeslopen, niet?

Raf: Als je zoals wij als 30 jaar bezig bent, heb je sowieso het gevoel dat de onderwerpen schaarser worden. Het uitgangspunt was nu om eens iets helemaal anders te maken, om eens naar de mens als soort te kijken. Ecce homo. Letterlijk dan, en de voorstelling begint ook zo: met mij, naakt op een dissectietafel, klaar om ontleed te worden, en Mich die vol verbazing naar mij kijkt. Want het is een prachtig wezen op zich, die mens, in staat tot grootse dingen, van de plafondschilderingen in de Sixtijnse Kapel tot de Nobelprijs voor de Vrede. En tezelfdertijd is diezelfde mens in staat tot de laagste en wreedste praktijken denkbaar. IS, de aanslagen in Bataclan en Brussel, oorlogen overal… Hoe is dat mogelijk? Hoe kan het allemaal ondergebracht worden in één en hetzelfde wezen?

Mich: We denken dan heel meta een voorstelling over de mensheid te maken, maar uiteindelijk kunnen we het dan niet anders dan vanuit het heel persoonlijke vertellen. Dat ‘schofterige’ zit uiteindelijk ook in ieder van ons.

Ik vind dat ook wel een opvallende trend van de laatste paar jaren: comedians en cabaretiers die daarvoor nooit per se op het maatschappijkritische gericht waren, voelen ineens meer een noodzaak om dat toch - soms mondjesmaat - te doen...

Raf: In ons privéleven zijn we altijd heel erg met politiek en het maatschappelijke bezig geweest. Op scène... de grote moeilijkheid is dat het zeer moeilijk te verzoenen valt met hoe onze voorstellingen in elkaar zitten: we maken een persoonlijk verhaal, roepen een wereld op waar mensen zich ook heel persoonlijk in kunnen verplaatsen. Als je daar maatschappijkritiek en politiek in wil onderbrengen, moet je dat eigenlijk ook gaan binnentrekken in dat fictief persoonlijk leven dat we creëren. Neem nu Nigel Williams of Michael Van Peel. Die kunnen heel direct hun verontwaardiging en kritiek uitspreken over de staat van de wereld en de politiek, en van hen pik je dat ook, want de format waarin ze werken laat dat toe. Voor ons is dat minder evident.

Mich: Maar toen we Schoft maakten, konden we bijna niet anders. We kwamen ’s morgens de repetitieruimte binnen met Ineke Nijssen en Walter Janssens (de regisseurs, nvdr) en eerst was het Bataclan en dan was het Zaventem. En deze ochtend komen we binnen en is het Trump. Dan word je in je schrijven sowieso beïnvloed. We wilden daar ook iets over zeggen.

Is Schoft een kwade voorstelling geworden?

Mich: Waarschijnlijk meer dan andere voorstellingen die we al maakten. Maar tezelfdertijd zit er ook veel humor en mededogen in. Dat was nodig. We moesten wel een tegenwicht bieden.

Is de cruciale vraag dan: de terrorist die Bataclan binnenstapt, verdient die mededogen?

Raf: Dat is inderdaad de kern van de zaak. Heeft een mens altijd recht op mededogen, simpelweg omdat hij mens is? Heeft Hitler recht op mededogen? Natuurlijk niet, zeggen de meeste mensen waarschijnlijk, maar hoe zou zijn moeder daarover denken? Wat met Dutroux?

Mich: Ik durf zelfs niet zeggen dat we die vraag écht positief beantwoorden. We hebben eerder voor het tonen van de verbazing gekozen. Om als eindbeeld dan toch die mens in de armen te sluiten en te kiezen voor troost. En ja, daar hebben we veel over gediscussieerd, of dat dan toch niet te soft en te moraliserend is.

Raf: Sinds de Tweede Wereldoorlog hebben we in het Westen lang de luxe gehad om soft te kunnen zijn. Dat is in andere delen van de wereld lang niet het geval geweest. En ik denk ook dat we heel veel problemen lang genegeerd hebben, en ons verstopt hebben achter gemakkelijke liefdadigheid en een al te positieve kijk op de wereld. Dat is nu wel aan het afbrokkelen. Het bewijs hebben we deze ochtend gekregen: als je hoort wat Trump allemaal zegt, en dat die dan toch de nieuwe leider van het Vrije Westen wordt, dan kan je niet anders dan erkennen dat we nu ergens een grens overgestoken zijn. Niet dat Clinton zo geweldig was… De leegheid van dat discours! Het is een circus.

Mich: En dan kijk je opnieuw naar de mens, en kan je niet anders dan hoofdschuddend denken: Jesus Christ! (lacht)

PRAKTISCH

Kommil Foo speelt schoft op 2+3 juni en 15,16 en 17 juni.
Tickets & Info